Toen Ingrid van Aert besloot om volledig online te gaan werken als praktijkondersteuner ggz, waren haar verwachtingen gemengd. De praktische voordelen zag ze direct: meer vrijheid om te reizen en het werk flexibeler indelen. Maar zou het lukken om via een scherm dezelfde verbinding met cliënten op te bouwen als in de spreekkamer?
“Inmiddels weet ik dat online sessies net zo goed werken als fysieke afspraken.”, vertelt Ingrid. ”De verbinding tussen mij en de cliënt ontstaat ook via een scherm”. Ingrid werkt al jaren als POH-GGZ (praktijkondersteuner huisartsen voor geestelijke gezondheidszorg). Tot voor kort deed ze dat vanuit de huisartsenpraktijk, maar sinds een jaar uitsluitend online via Praktijksteun. Ze combineert het met haar passie voor reizen, maar ook als ze thuis is, behandelt ze alleen online. Ze werkt voor drie verschillende praktijken en daarnaast coacht ze collega’s die de overstap naar online werken willen maken. Dagelijks spreekt ze mensen met uiteenlopende psychische klachten: van stress en burn-out tot angst, somberheid en slaapproblemen. Het traject dat ze met hen aangaat, bestaat gemiddeld uit vijf tot acht online gesprekken.
Die begeleiding speelt zich grotendeels af via het e-healthplatform Evie. Daar vinden de videoconsulten plaats en krijgen cliënten toegang tot verschillende online modules. Bij een burn-outtraject kan een cliënt bijvoorbeeld aan de slag met oefeningen rondom energiegevers en energievreters, psycho-educatie en ontspanningstechnieken. Later volgen opdrachten over patronen, overtuigingen en gedachten. De online omgeving maakt het mogelijk om ook tussen de gesprekken door actief met herstel bezig te zijn. Dat is een belangrijk verschil met de traditionele behandeling: waar een gesprek vroeger eindigde zodra iemand de spreekkamer verliet, blijft nu het contact tussendoor mogelijk. “Soms stuurt iemand een berichtje omdat het even niet goed gaat. Dan kan ik snel reageren en advies geven. Daardoor voelen cliënten zich gesteund, terwijl ze tegelijkertijd veel eigen regie houden.” Dat laatste hoort ze ook terug van cliënten. Ze vinden het fijn dat een afspraak niet meer automatisch gecombineerd wordt met reistijd, parkeren of het opnemen van verlofuren. “Mensen plannen een gesprek tussen hun werkzaamheden door of bellen in vanuit huis. Ik heb zelfs cliënten die tijdens hun vakantie een afspraak laten doorgaan. Die flexibiliteit is voor veel mensen ontzettend waardevol.”
Een veelgehoorde aanname is dat online behandelen ten koste gaat van non-verbale observaties. Ingrid begrijpt die gedachte. Sommige signalen zijn inderdaad minder zichtbaar. “Ik zie niet altijd of iemand met zijn been wiebelt of met zijn handen friemelt. Dat moet je dan explicieter uitvragen.” Tegelijkertijd krijgt ze juist andere informatie terug. Ze ziet een stukje van de leefwereld van haar cliënten dat in de spreekkamer verborgen blijft. “Soms zie ik een partner langslopen, kinderen spelen of juist de plek waar iemand werkt. Dat vertelt ook iets over iemands situatie. Je krijgt letterlijk een inkijkje in het dagelijks leven.”
De gedachte dat cliënten zich online makkelijker anders kunnen voordoen, herkent zij niet. “Daar prik je ook online wel doorheen.” Volgens Ingrid zit de grootste uitdaging van online werken bovendien niet in het contact met cliënten, maar in de samenwerking met collega's. Je spreekt elkaar immers niet in de wandelgangen of bij het koffieapparaat. “Je moet elkaar actief opzoeken. Dat vraagt initiatief, zeker als er snel overleg nodig is over een verwijzing of een crisissituatie.”
Hoewel Ingrid overtuigd is van de mogelijkheden van online zorg, ziet ze ook uitdagingen. Niet iedere cliënt wil digitaal werken. Tegelijkertijd is het Ingrids ervaring dat als deze mensen het toch proberen, ze het meestal heel erg vinden meevallen. Mensen die laaggeletterd zijn, minder digitaalvaardig zijn of cognitieve beperkingen hebben zijn soms ook huiverig voor digitale zorg. “Maar als je ze extra ondersteuning geeft en ze bijvoorbeeld eerst telefonisch op weg helpt, vinden ze het vaak toch fijn werken”, legt ze uit. Voor een kleine groep geldt dat ze meer baat hebben bij een andere vorm van begeleiding. “En dat is oké; online behandelen is geen doel op zich.”
Toch verwacht ze dat digitale zorg een steeds grotere rol zal krijgen binnen de huisartsenzorg en ggz. Ze merkt dat zowel cliënten als zorgprofessionals de voordelen ontdekken. “Wat ik bijvoorbeeld opvallend vind, is dat als ik doorverwijs mijn cliënten veel eerder voor een online psycholoog kiezen. Voorheen had dat vooral te maken met de kortere wachtlijsten maar ik denk dat hun positieve ervaring bij de POH-GGZ nu ook meespeelt. Ze zien de voordelen van online therapie.”
Haar advies aan collega's die overwegen om hybride of volledig online te gaan werken? “Geef veel aandacht aan de opstart van een traject. Dat is ontzettend belangrijk. Leg cliënten goed uit hoe het werkt, maak heldere afspraken en zorg dat de samenwerking met de huisarts goed georganiseerd is. En maak je geen zorgen over de vraag of online behandelen niet onpersoonlijk is. Verbinding ontstaat niet door een spreekkamer. Verbinding ontstaat tussen mensen.”